Yerküre Oyunlar Günü Kutlu Olsun! İşte Oyun Edebiyatının Başyapıtı Olan 30 Oyun

6 ay önce Yaşam
Bu yazıyı 13 dakikada okuyabilirsiniz
Sosyal Medyada Paylaş !

Oyun farklı ve çok da değerli bir sanat kısmı olmakla bir arada, sahneye konmadan evvel elde olan tek şey “metin”dir ve bu bağlamda oyun birebir devirde bir edebiyat çeşididir. 

Başta William Shakespeare olmak üzere yerkürenin en kıymetli müelliflerinden kimileri muvaffakiyetlerini ve ünlerini de “oyun yazarı” olarak elde etmişlerdir. Kimi büyük muharrirler da romancı ve şâir kimliklerinin yanına oyun muharriri kimliğini de ekleyerek bu tıpta de yapıtlar vermişlerdir.

Galerimizde siz kıymetli Onedio okurları için gösterim çeşidinin başarılı ürünlerini derledik. Düzgün okumalar diliyorum. Kitabınız bol, Yerküre Oyunlar Günü'nüz de kutlu olsun!

1. “Hamlet”, William Shakespeare.

“Olmak ya da olmamak…işte bütün sorun bu…” 

Tahminen de tüm temaşa edebiyatının en meşhur monoloğu olan bu laflar, Hamlet'i yalnızca gösterim edebiyatının değil, umum mealde yerküre edebiyatının en büyük yapıtlarından biri olarak ölümsüz kılmaya yetiyor.

2. “Kral Oidipus”, Sophokles.

Sophokles'in başyapıtı, yerküre edebiyatının en değerli ürünlerinden biri olan “Kral Oidipus”, tıpkı hengamda Freud'un “Oidipus Kompleksi” kavramını geliştirmesine de ilham veren yapıttır. 

Peder katilliğinin işlendiği oyunda, Kral Oidipus, Apollan tarafından lanetlenmiştir. Onun yazgısında pederini öldürüp anasıyla evlenmek vardır…

3. “Faust”, Johann Wolfgang von Goethe.

bookishardour.files.wordpress.com

Alman edebiyatının klasikleşmiş ismi Goethe'nin ölümsüz yapıtı Faust, kaynağını halk hikâyeleri ve efsanelerden alır -ki Goethe'den öncede çeşitli biçimlerde yorumlanmıştır-.  

Faust, Goethe'nin neredeyse tüm hayatı boyunca yazarak tamamladığı bir yapıttır. Urfaust adıyla 18 yaşında başladığı oyunu, 1806'da Faust I ve 1832'de Faust II adıyla iki büyük kısım halinde yazarak, 83 yaşında irtihalinden kısa bir mühlet evvel bitirebilmiştir. 

Faust, modernitenin trajedisini haber veren birinci büyük yapıt olarak kabul edilir.

4. “Üç Kuruşluk Opera”, Bertolt Brecht.

“Üç Kuruşluk Opera” Garp temaşa tarihini kökten değiştiren Alman gösterim yazarı Bertolt Brecht'in yazdığı ve en başarılı ürünlerinden biri kabul edilen müzikal gösterim oyunudur. 

18. yüzyıl İngiliz Balad operası Dilenciler Operası'nın bir uyarlamasıdır. Kapitalist bir yerküreye Marksist bir muaheze getiren oyun birinci sefer 1928 yılında Berlin'de sahnelendi.

5. “Macbeth”, William Shakespeare.

Macbeth, Shakespeare'in dört büyük tragedyasının sonuncusu ve kötülük üstüne yazdığı en derin ve en olgun yapıtıdır. 

Macbeth'teki kendine has kötülük, Ortaçağ'ın yarı karanlık, ilkel atmosferinde kanlı bir saltanatın şiirsel hikayesine gerçek gelişir. Bir isyanı bastırmış olan Macbeth, tahta en yakın kişidir. Kral olabilir, öyleyse olmalıdır. Evvel hükümdarı, sonra cinayetin tanıklarını öldürür; akabinde ise kuşkulananları ortadan kaldırır…

6. “Godot'yu Beklerken”, Samuel Beckett

“Godot'yu Beklerken” bir İngiliz olmasına rağmen Fransa'da yaşayıp, Fransızca yazan Samuel Beckett tarafından, 1948 yılında yazıldı ve 1953'te Paris'de sahneye kondu. Devranla devlet çapında bir ün kazandı. 1954 yılında Beckett tarafından kimi değişikliklerle İngilizceye çevrildi ve sair memleketlerde de sahnelenmeye başladı. 

Avangard olarak nitelenmesine rağmen süratle klasikleşti. Yapıt çağdaş edebiyatın en kıymetli metinlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

7. “Othello”, William Shakespeare.

İtalyan muharrir Cinthio'nun “Berberî Kaptan” isimli yapıtından esinlenilerek, 1600'lü yılların başında William Shakespeare tarafından yazılan bir tragedyadır. 

Ürünün konusu dört kıymetli karakterin, yani Othello, Desdemona, Iago ve Cassio'nun etrafında dönmektedir. Eser, ırkçılık, aşk, kıskançlık, ihanet, ahlâk üzere temalar içermektedir.  

Oyunun baş kahramanı Othello'dan ismini alan yapıtın birçok sinema, opera ve düzyazı uyarlaması da yapılmıştır.

8. “Antigone”, Sophokles.

Sophokles'in en büyük oyunlarından biri olan “Antigone”, haksızlıklara, adaletsizliklere isyan etmenin trajedisidir.  

Antigone, iki kardeşi de ölünce, kral olan dayıları Kreon'un kardeşinin cesedinin gömülmesine müsaade vermemesi üzerine, yasağı çiğneyerek, gizlice kardeşinin cesedini gömer. Bunun üzerine Kreon da Antigone'yi cezalandırır.  

Oyun yüzlerce yıl öncesinde yazılmış olmasına rağmen, içerdiği görüş ve hisler bakımından yeniliğini korumakta günümüzde de sık sık sahnelenmeye devam etmektedir.

9. “Kral Lear”, William Shakespeare.

“Kral Lear”, Shakespeare'in ve yerküre temaşa tarihinin kıymetli oyunlarından biridir. Tarihî bağlamıyla, trajik hikayeleriyle birçok yapıta esin kaynağı olmuştur.

10. “Vanya Dayı”, Anton Çehov.

Rus edebiyatının esas müelliflerinden olan ve hikaye ve oyun meydanında eser veren Anton Çehov'un 1889 yılında yazdığı “Orman Cini” isimli oyunu daha sonra gayeden mahrum hayatların işlendiği “Vanya Dayı”ya dönüştü. 

Bir çiftlikte toplanmış ve her biri kendi mutsuzluğuna gömülmüştür. Karakterler, adalet içinde, can ıstırabı ve pişmanlıkla boğuşmaktadır. 

Yapıtta besbelli bir kahraman olmadığı üzere, vakalar da bir neticeye varmamaktadır.

11. “Müfettiş”, Nikolay Vasilyeviç Gogol.

Rus edebiyatının dehalarından Gogol'un birinci sefer 1836'da yayımlanıp sahnelenen oyunu, Çarlık Rusyası'ndaki yozlaşmış bürokrasiyi eleştiren bir güldürüdür. Oyunun konusunu Gogol'a büyük Rus şâir Alexander Puşkin önermiştir.

12. “Romeo ve Juliet” William Shakespeare.

W. Shakespeare'in gençlik periyodunda yazdığı oyunlardan biri olan “Romeo ve Juliet”, muharririn en başarılı ürünleri arasında kabul edilir. 1591-1595 yılları arasında yazıldığı düşünülen oyun, kaynağını Arthur Brooke'un 1563 yılında kaleme aldığı “The Trajical History of Romeus and Juliet” isimli İtalyan hikayeden alır. 

Düşman iki ailenin evlatları birbirlerine âşık olur ve bu aşk beraberinde hazin bir son getirir. 

Aşıkların kullandıkları şiirsel lisan, kaynağını mitolojiden alan benzetmeler, lisanın imkanlarından ustaca yararlanılarak yapılan laf oyunları, yapıtı hem unutulmaz bir oyun oyunu hem de aşk hikayesi olarak hafızalara kazımıştır.

13. “Kibarlık Budalası”, Moliére.

Güldürü çeşidinin klasikleşmiş ustası Moliére “Kibarlık Budalası” isimli yapıtında, kendini beğenmişlik, görgüsüzlük, sınıflar arası çatışmalar vs. üzere olgu ve hisleri işliyor.

17. yüzyılda geçen oyunda hem yükselen burjuvazi hem de aristokrasi hicvedilmektedir. Klasik hâle gelmiş, evrensel bir güldürü…

14. “Cesaret Ana ve Çocukları”, Bertolt Brecht.

Bertolt Brecht tarafından 1939'da yazılmış bir  oyun olan “Cesaret Ana ve Çocukları”, Brecht'in vefatından sonra filme da uyarlanmıştır.

“Cesaret Ana ve Çocukları” hem Brecht'in hem de oyun tarihinin en âlâ oyunlarından biri olarak kabul edilmektedir. Başkaca gelmiş geçmiş en iyi savaş karşıtı oyunlardan biri olarak da gösterilmektedir.

15. “Lysistrata”, Aristophanes.

Antik Yunan'dan günümüze, politik hicvin ustası Aristophanes'in binlerce yıl sonra bile yaşadığı toplumsal koşullar ve tarihi kaideler içinde kaleme aldığı taşlamalar, yeniliğini ve kozmikliğini müdafaayı başarmaktadır.

16. “Hayaletler”, Henrik Ibsen.

“Hayaletler”, Norveçli büyük müellif Ibsen'in, yaşadığı devirde devletindeki yasak bahisleri cüretle deşmesi yüzünden çok sert yansılarla karşılaştığı ve ürününün sansüre uğradığı bir burjuva tragedyasıdır.

Oyun, burjuva ömrünün dışarıdan görünüşünü ustalıkla kazıyarak, geçmişte yapılmış nahoşlukları, ahlaksızlıkları ve söylenmiş yalanları ortaya çıkarır. Kişilerin bir meta üzere alınıp satıldığı bu nizamda sevgiye, hoşgörüye, özgürlüğe taraf yoktur…

17. “Gergedanlar”, Eugène Ionesco.

a400.idata.over-blog.com

20. yüzyıl temaşa edebiyatının önde gelen müelliflerinden olan Ionesco, “Gergedanlar” isimli yapıtında, bir kentte yaşayan kişilerin gergedanlaşmasını anlatır. Bu durumda olmayan oyunun kahramanı Berenger ve sevgilisidir. Gelgelelim bir mühlet sonra kahramanın sevgilisi de gergedanlaşır…

Oyunda gergedan metaforu üzerinden, kişilerin tek tipleşmesi ve kişisi niteliklerini yitirmesi eleştirilmektedir.

18. “Vişne Bahçesi”, Anton Çehov.

Madam Ranevskaya, yurdundan farklı geçirdiği beş yılın akabinde kızıyla birlikte konutuna, memleketine geri döner. Ancak bu geri dönüş savurganlıklarıyla servetlerini son kuruşuna dek tüketen, borçlandıkça borçlanan ailenin sonunun başlangıcıdır. 

Çalışanlarının paralarını bile ödeyemezken sazlı laflı partilerden geri kalmazlar; borçlandıkça harcarlar, harcadıkça borçlanırlar. Bir tek vişne bahçesi kalır ellerinde lakin onu bile koruyamazlar…

“Vişne Bahçesi”, büyük Rus muharririn en meşhur yapıtlarından biri.

19. “Sezuan'ın Düzgün İnsanı”, Bertolt Brecht.

1939-1941 yılları arasında, ABD'de yaşarken yazmış ve 1943 yılında tamamlamıştır. Sezuan ilk olarak 1943'te sahnelenmiştir. Bu oyun da, müellifin öteki oyunları üzere, epik tiyatro tarzındadır.

20. “Bir Yaz Gecesi Rüyası”, William Shakespeare.

“Bir Yaz Gecesi Rüyası”, William Shakespeare'in 1600'lerin başında basıldığı kabul edilen romantik komedyasıdır. Oyun, evlilik ve aşk ilgilerini mevzu almakla bir arada bu kurumlara ironik bir biçimde yaklaşmaktadır. Bahis, Atina'da bir düğün etrafında geçmektedir. Oyun içerisinde farklı sınıflardan, farklı çeşitlerden, hem aşklara hem de münasebetlere nokta verilmektedir.

21. “Satıcının Ölümü”, Arthur Miller.

Miller'ın, Pulitzer Mükafatı kazanmış, başyapıtı olarak kabul edilen “Satıcının Ölümü” isimli oyunu, başarılı olmadan kişiye yaşama hakkı tanımayan Amerika Birleşik Devletleri'ndeki acımasız kapitalist nizamın güçlü bir tenkididir.

Oyun, memleketteki bu müsabaka sisteminde müsabakaya ayak uyduramayan, yanılsamalar içinde kendini aldatan yaşlı bir satıcının, nizamın kişisi olmayan, kaskatı sert koşulları ve topluluğun düzmece bedelleri önünde, ailesi için kendini kurban edişinin, trajik hikayesini anlatır.

22. “Venedik Taciri”, William Shakespeare.

“Venedik Taciri”, William Shakespeare tarafından yazılan umumi olarak güldürü olarak değerlendirilmekle birlikte, yapıttaki trajikomik öğelerden ötürü, trajikomik olarak da değerlendirilebilecek yapıtıdır.

23. “Dr. Faustus”, Christopher Marlowe.

“Faust” hikâyesinin bir gösterim yapıtı olarak en eski ve en başarılı uyarlamalarından biri Shakespeare'nin öncülü Christopher Marlowe tarafından gerçekleştirilmişti.

Marlowe'nin “Faust” tahlilinde Dr. Faustus, şeytana yenilen bir karakter olarak ele alınmıştır.

24. “Tartuffe”, Moliére.

Yüksek burjuvaziye mensup Organ, kendini dinsel inancının kuvvetine hayran olduğu Tartuffe'ün boyunduruğu altına bırakır. Lakin, Tartuffe koruyucusunun servetine göz dikmiş bir ikiyüzlüden diğer bir şey değildir…

Moliére'den diyaneti kullanan kişilerin iç yüzünü gösteren cihanşümul bir güldürü daha…

25. “Caligula”, Albert Camus.

Nobel Edebiyat Mükafatı sahibi felsefeci ve edebiyatçı Albert Camus'nün 1944 yılında son halini verdiği “Caligula”da, sevdiği hatunun vefatının akabinde memnunluğu, özgürlüğü, gücü ve ahlâki bedelleri sorgulamaya başlayan genç yaştaki Roma İmparatoru Caligula'nın sınırsız güç uğruna hiçbir maddeyi ve ahlâki pahası tanımayarak hem Roma halkını hem de kendini yıkıma götürmesi anlatılmaktadır.

26. “Cyrano de Bergerac”, Edmond Rostand.

“Cyrano de Bergerac”, 17. yy'da yaşamış Parisli şâir, oyun muharriri ve silahşör Savinien Cyrano de Bergerac'ın gerçek hayat hikayesinden esinlenilerek Fransız şair ve oyun yazarı Edmond Rostand tarafından yazılmış temaşa edebiyatının ünlü yapıtlarındandır.

27. “Kuşlar”, Aristophanes.

Oyunun oynandığı devirde Atina'da çokça  para harcanarak yeni bir donanma inşa edilmiş ve Sicilya Seferi’ne çıkılmıştır. Fakat sefer öncesinde kentteki Ilah heykellerinin tahrip edilmesi batıl inançları artırır ve uğursuzluk olarak anılan bu vakadan sonra Atina’da insan avı başlar.  Birçok düşünür hadiseye karıştığı niyetiyle azap görür ve öldürülür. 

Tüm bu gelişmelerden ötürü, Platon'un “Devlet”i de olmak üzere ülkü devlet ve topluluğun nasıl olması gerektiğini araştıran eserler verilir.  

Aristophanes de komedya tipinin çerçevesi içinde kalarak bir ütopya anlatmıştır “Kuşlar” isimli oyununda.

28. “Kızgın Damdaki Kedi”, Tennessee Williams.

Thomas Lanier “Tennessee” Williams'ın Pulitzer ile Gösterim Eleştirmenleri Birliği Mükafatlarını almış olan “Kızgın Damdaki Kedi”, büyük arazi sahibi, güçlü bir Amerikan ailesi içindeki gizlenmiş, saklı kalmış birtakım gerçeklerin ortaya dökülmesiyle yaşanan çatışmaların anlatıldığı psikolojik-gerçekçi bir oyundur.

Müellif, kişilerin gerçeklerden kaçarak, yalanlarla aldatmacalarla kurdukları bir yerküreden kurtulmaları için tek çıkar yolun, kararlılık ve sevgi ile gerçekleri olduğu üzere kabul etmeleri olduğunu vurgular.

29. “Andromaque”, Jean Baptiste Racine.

Fransız edebiyatının önde gelen şâirlerinden ve trajedi yazarlarından olan Racine'nin konusunu mitolojiden ve Truva Savaşı'ndan alan meşhur yapıtıdır.

30. “Kurbağalar”, Aristophanes.

Oyun Aristofanes’in gelenekçi bakış açısının bir örneği olarak görülür. Euripides’in irtihalinden bir yıl sonra yazılmıştır ve memlekette tragedya şairi kalmayınca Dionysos’un Hades’e gidip Euripides’i geri getirmek istemesini mevzu alır.

Not: Tüm listeler üzere bu liste de maatteessüf öznel, kusurlu ve eksik. Ayrıyeten listeye yerli oyunları dâhil etmedim. Bu gayrı bir derlemenin konusu olacak. Sizin de tefsir ve tekliflerinizle listeyi güncelleyebiliriz ileride. Bu sebeple tefsirlerinizi ihmal etmeyin lütfen!

Benzer Yazılar
Kamu Bankaları Kredi Paketleri
Düşük Faizli Kamu Bankaları Kredi Paketleri Koronavirüs nedeni ...
Yaşam
4 ay önce
Koronavirüs salgını sebebiyle önlemler doğrultusunda 2-3 ay ...
Yaşam
4 ay önce
Gün içinde yapılan kabine toplantısı sonucu merakla ...
Yaşam
4 ay önce
Korona virüs her alanı etkilediği gibi ibadethaneleri ...
Yaşam
4 ay önce